همان آتش سوزانى كه « جاودانه در آن خواهند ماند » ( * ( خالِدِينَ فِيها ) * ) و « همين يك مجازات كه تمام انواع عذابها و كيفرها را در بر دارد براى آنها كافى است » ( * ( هِيَ حَسْبُهُمْ ) * ) . و به تعبير ديگر آنها نياز به هيچ مجازات ديگرى ندارند ، زيرا در دوزخ همه نوع عذاب جسمانى و روحانى وجود دارد . و در پايان آيه اضافه كند : « خداوند آنها را از رحمت خود دور ساخته و عذاب هميشگى نصيبشان نموده است » ( * ( وَلَعَنَهُمُ اللَّه وَلَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ ) * ) . بلكه اين دورى از خداوند ، و بعد از پروردگار ، خود بزرگترين عذاب و دردناكترين كيفر براى آنها محسوب مىشود . تكرار تاريخ و درس عبرت . آيه بعد براى بيدار ساختن اين گروه از منافقان ، آينه تاريخ را پيش روى آنها مىگذارد ، و با مقايسه زندگى آنان با منافقان و گردنكشان پيشين ، عبرت انگيزترين درسها را به آنها مىدهد ، و مىگويد : « شما همانند منافقان پيشين هستيد » ، و همان مسير و برنامه و سرنوشت شوم را تعقيب مىكنيد ( * ( كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ) * ) . « همانها كه از نظر نيرو از شما قويتر ، و از نظر اموال و فرزندان از شما افزونتر بودند » ( * ( كانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوالًا وَأَوْلاداً ) * ) . « آنها از نصيب و بهره خود در دنيا ، در طريق شهوات و آلودگى و گناه و فساد و تبهكارى ، بهره گرفتند ، شما منافقان اين امت نيز از نصيب و بهره خود همان گونه كه منافقان پيشين بهره گرفته بودند ، بهره بردارى كرديد » ( * ( فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ ) * ) « خلاق » در لغت به معنى نصيب و بهره است ، و چنان كه « راغب » در